Czy to w pociągu, w kawiarni, czy na ulicy – głośne dźwięki i hałas są wszechobecne. Ciągłe narażenie na hałas powoduje stres oraz negatywnie wpływa na słuch i psychikę. Jak można chronić się przed hałasem i w ten sposób poprawić jakość życia?

Nieustannie otaczają nas dźwięki – od samochodów, przez stukanie klawiatur komputerowych, śpiew ptaków, po rozmowy telefoniczne innych ludzi. Wiele z tych codziennych dźwięków możemy bez problemu zignorować. Inne głośne odgłosy są jednak irytujące: są po prostu zbyt głośne.

Z okazji „Międzynarodowego Dnia przeciwko Hałasowi”, obchodzonego 29 kwietnia, Niemieckie Towarzystwo Akustyczne (DEGA) we współpracy z Federalną Agencją Ochrony Środowiska zwraca uwagę na zanieczyszczenie hałasem i jego konsekwencje dla naszych uszu. Jednocześnie przedstawiane są środki ochrony przed hałasem, a tym samym możliwości lepszego zabezpieczenia siebie i naszych uszu przed hałasem.

To, jak odbieramy głośne dźwięki, zależy również od naszej aktualnej formy i nastroju, od tego, czy znajdujemy się w znanym, czy nieznanym otoczeniu, a także od wrażliwości naszych uszu. Jeden dźwięk może być uciążliwy dla słuchu, a inny nie, mimo że ma tę samą wartość w decybelach. Dźwięk staje się hałasem dopiero wtedy, gdy przeszkadza. Zazwyczaj obowiązuje zasada: im głośniejszy dźwięk, tym więcej osób postrzega go jako hałas.

Długotrwały hałas może negatywnie wpływać na nasze samopoczucie, powodować choroby lub obniżać wydajność. Gdy hałas osiąga tak szkodliwy poziom, mówi się o zanieczyszczeniu hałasem. Źródło hałasu może być bardzo różne: ciągły hałas maszyn, takich jak pompy lub dmuchawy, nagły hałas spowodowany przenikliwym dźwiękiem budzika lub przejeżdżającego pociągu, a także bardzo krótkie odgłosy, takie jak trzask drzwi lub wystrzał. Według Federalnej Agencji Ochrony Środowiska ruch drogowy jest najczęstszym źródłem hałasu, które obciąża nasze uszy.

Całkowite wyeliminowanie hałasu jest praktycznie niemożliwe, ponieważ nieustannie trwają prace budowlane, odbywa się ruch drogowy, organizowane są imprezy lub odbywają się loty. Co zatem pomaga w walce z hałasem? Urbanistycy oraz planiści transportu i infrastruktury pracują nad ograniczeniem miejskiego zanieczyszczenia hałasem. Pomocne są na przykład cichy asfalt, środki transportu z cichymi oponami lub torami, ekrany akustyczne, rozbudowa transportu publicznego, większa liczba stref dla pieszych oraz stref ciszy z drzewami i terenami zielonymi. Ponadto budynki są coraz częściej zazieleniane, aby tłumić głośne dźwięki i zapewniać chłód latem. Niezależnie od tego, czy chodzi o pracę, czy o spędzanie wolnego czasu, każdy może chronić się przed hałasem. W przypadku niektórych zawodów pracodawca ma obowiązek zapewnić ochronę przed hałasem, a noszenie ochronników słuchu jest obowiązkowe. Nawet jeśli nie jest to wymagane, zdecydowanie należy chronić swój słuch. Do sporadycznego użytku zazwyczaj wystarczają prostsze, standardowe rozwiązania. Są one przydatne np. dla majsterkowiczów, miłośników sportów wodnych, muzyków lub po prostu dla spokojnego snu. Do hobby, takich jak jazda na motocyklu, polowanie itp., w salonie protetyka słuchu dostępne są specjalne środki ochrony słuchu.

Według danych WHO ponad miliard młodych ludzi na całym świecie naraża się na utratę słuchu z powodu niebezpiecznych nawyków związanych ze słyszeniem – zwłaszcza w czasie wolnym. Aby temu przeciwdziałać, Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz Federalne Stowarzyszenie Przemysłu Aparatów Słuchowych (BVHI) z okazji Światowego Dnia Słuchu, obchodzonego 3 marca, apelują o wprowadzenie minimalnych standardów akustycznych podczas imprez i w obiektach rekreacyjnych. Celem jest zwiększenie świadomości na temat bezpiecznych warunków akustycznych zarówno wśród młodych ludzi, jak i decydentów politycznych, pracowników służby zdrowia oraz organizatorów imprez.

W tym celu WHO opracowała szereg zaleceń opartych na dowodach naukowych:

1. Maksymalna wartość 100 dB równoważnego poziomu dźwięku ciągłego (LAeq 15 min.), aby głośność nie była szkodliwa dla publiczności. (LAeq 15 min. oznacza średni poziom dźwięku zmierzony w ciągu 15 minut).
2. Monitorowanie na żywo i rejestrowanie poziomów hałasu za pomocą skalibrowanych przyrządów pomiarowych.
3. Optymalizacja akustyki systemu nagłośnieniowego w celu zapewnienia przyjemnej jakości dźwięku i bezpiecznego poziomu hałasu.
4. Zapewnienie środków ochrony słuchu wraz z instrukcją prawidłowego stosowania.
5. Wyznaczenie stref ciszy w celu zmniejszenia ryzyka uszkodzeń słuchu.
6. Materiały informacyjne i szkolenia mające na celu podnoszenie świadomości na ten temat w obiektach rekreacyjnych oraz informowanie o wszystkich praktycznych środkach zapobiegawczych.

Aby zapewnić sobie przyjemność ze słuchania muzyki, np. przez słuchawki, WHO zaleca ustawienie głośności na nie więcej niż 60 procent maksymalnego poziomu.

„Oprócz utraty słuchu związanej z wiekiem hałas w czasie wolnym i w pracy jest drugą najczęstszą przyczyną utraty słuchu” – mówi dr Stefan Zimmer, prezes zarządu BVHI. „Normy dotyczące bezpiecznego słuchania mogą przyczynić się do ochrony zdolności słyszenia młodych ludzi oraz utrzymania indywidualnej jakości życia”.

„Stowarzyszenie Branży Eventowej (IGVW) postrzega standard bezpiecznego słuchania jako ważny fundament na drodze do zrównoważonej i bezpiecznej kultury dźwiękowej. Cieszymy się, że zebrano tu sprawdzone najlepsze praktyki z różnych krajów i uwzględniono nie tylko ograniczenia, ale także konkretne rozwiązania” – mówi Jörn Nettingsmeier, ekspert ds. dźwięku w IGVW.

W codziennym życiu prywatnym pomocne są następujące drobne sposoby na hałas:

• Ćwiczenia relaksacyjne lub spacery w parku uspokajają słuch i umysł.
• Należy zidentyfikować i wyeliminować źródła hałasu w domu, na przykład buczące wentylatory. W ten sposób można zmniejszyć codzienne narażenie na hałas.
• Często pomocne są środki ochrony słuchu, takie jak zatyczki do uszu lub słuchawki redukujące hałas.
• Indywidualne i odpowiednio dopasowane ochronniki słuchu można nabyć u protetyka słuchu. W zależności od kształtu ucha może on również wykonać ochronniki słuchu idealnie dopasowane do danej osoby.
• Ważne jest, aby zwracać uwagę dzieci na źródła hałasu i uświadamiać im, jak ważne jest dbanie o swój słuch.
• Zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych obowiązuje zasada: podczas uprawiania głośnych hobby należy nosić odpowiednie słuchawki lub ochronniki słuchu. Chroni to przed utratą słuchu i szumami usznymi.
• W przypadku przebywania w hałaśliwym otoczeniu, np. podczas wizyty w klubie lub na koncercie, należy co jakiś czas robić 20–30-minutowe przerwy w cichszym otoczeniu (a nie narażać się nieprzerwanie na ten sam poziom hałasu).

Nasze uszy są niemal całkowicie bezbronne wobec hałasu. Skutkami hałasu mogą być uszkodzenia słuchu, szumy uszne, długotrwały stres oraz wynikające z tego problemy fizyczne i psychiczne. Niebezpieczeństwo związane z hałasem polega na tym, że zazwyczaj uszkadza on słuch powoli i niezauważalnie. W naszym uchu wewnętrznym tzw. komórki rzęsate przekształcają drgania dźwiękowe w sygnały elektryczne, które są przekazywane do mózgu za pośrednictwem układu nerwowego. Jeśli słuch jest często narażony na hałas lub zbyt głośne dźwięki, wrażliwe komórki rzęsate są atakowane przez silne fale dźwiękowe, a w niektórych przypadkach nawet niszczone. Powoduje to częściowo trwałe uszkodzenia: zniszczone komórki rzęsate nie odrastają – uszkodzenie słuchu spowodowane hałasem jest nieuleczalne i można je wówczas zrekompensować jedynie za pomocą aparatu słuchowego, często implantu słuchowego.

Każdy, kto po ekspozycji na hałas lub zbyt głośną muzykę odczuwa w uchu nietypowe dźwięki, powinien zgłosić się do laryngologa. Uszkodzenia słuchu mogą jednak pojawić się również niezauważalnie. Jeśli często przebywa się w hałaśliwym otoczeniu, należy regularnie badać słuch, wykonując test słuchu u protetyka słuchu lub u lekarza laryngologa.