Większość ludzi nie jest w stanie wychwycić ani dźwięków infradźwiękowych, ani ultradźwiękowych za pomocą słuchu. Dotychczas uważano, że te niesłyszalne fale dźwiękowe są nieszkodliwe. Naukowiec Timothy Leighton z Uniwersytetu w Southampton w Anglii ma co do tego wątpliwości.

Dźwięki powstają w wyniku drgań i rozprzestrzeniają się w postaci fal dźwiękowych. Siłę dźwięku – ciśnienie akustyczne – można zmierzyć. Wskazana wartość pomiarowa to poziom ciśnienia akustycznego, podawany w decybelach. W przypadku wahań ciśnienia są one odbierane przez słuch. Liczba drgań na sekundę – częstotliwość – określa „wysokość dźwięku”. Im wyższa częstotliwość, tym wyższy dźwięk. Ludzie słyszą dźwięki mieszczące się w zakresie częstotliwości od 16 do 19 000 herców. Najlepiej postrzegają dźwięki o częstotliwości od 2 000 do 5 000 herców. W tym zakresie wysokości dźwięków odbywają się między innymi rozmowy.

Dzieciz prawidłowym słuchem po urodzeniu słyszą nawet dźwięki o częstotliwości do 30 000 herców. Zdolność ta jednak zmniejsza się w miarę upływu czasu, ponieważ rzęski w uchu ulegają zniszczeniu pod wpływem hałasu w codziennym życiu. A to właśnie one są odpowiedzialne za przekształcanie fal dźwiękowych w sygnały, które mózg rozpoznaje jako dźwięk.

Dźwięki ultradźwiękowe mają częstotliwość powyżej 19 000 herców, natomiast dźwięki infradźwiękowe mają częstotliwość poniżej 16 herców. Większość ludzi nie słyszy dźwięków infradźwiękowych ani ultradźwiękowych, ponieważ są one zbyt niskie lub zbyt wysokie. Tylko nieliczni dorośli są w stanie usłyszeć częstotliwości rzędu 20 000 herców. Dźwięki te są jednak wtedy postrzegane jedynie jako piski.

Współczesne życie już dawno nie mogłoby funkcjonować bez ultradźwięków. Niezliczone urządzenia wykorzystują te fale jako sygnały. Na dworcach głośniki nieustannie emitują fale ultradźwiękowe, a czujniki ultradźwiękowe odpowiadają za automatyczne otwieranie drzwi. Niektórzy ludzie wydają się być w stanie słyszeć, a nawet odczuwać fale ultradźwiękowe. Często reagują na nie zawrotami głowy, mdłościami, szumami w uszachlub bólami głowy.

Profesor Leighton od kilkudziesięciu lat prowadzi badania nad falami ultradźwiękowymi i jest jednym z czołowych ekspertów w tej dziedzinie. W swojej najnowszej publikacji ostrzega, że ultradźwięki przenoszone przez powietrze mogą być szkodliwe dla zdrowia. Aby udowodnić swoją tezę, rozpoczął pomiary fal ultradźwiękowych w miejscach publicznych. Wraz ze swoim zespołem zbadał, czy fale ultradźwiękowe występują na dworcach kolejowych, w szkołach, na stadionach sportowych, w basenach, muzeach, bibliotekach oraz we wnętrzach samochodów, a także jaka jest ich intensywność.

W każdym z tych miejsc udało się wykryć obecność fal ultradźwiękowych. Najsilniejsze fale pochodziły z systemów nagłośnieniowych. Niektórzy ochotnicy z zespołu Leightona skarżyli się na bóle głowy i zawroty głowy w pobliżu tych urządzeń. Po tych pomiarach ekspert przeanalizował obowiązujące na całym świecie wytyczne dotyczące ultradźwięków, które wszystkie pochodzą z lat 60. i 70., ale nigdy nie zostały zaktualizowane.

Leighton uważa, że dotychczasowe wartości graniczne zostały ustalone na zbyt niskim poziomie i że fale te mogą w pełni wpływać negatywnie na zdrowie osób wrażliwych. Niemniej jednak wielu lekarzy ma co do tego wątpliwości. Ponieważ dźwięki niesłyszalne nie oddziałują na rzęski, nie mogą one również zostać przez nie zniszczone. Szwajcarski laryngolog Andreas Schapowal również podchodzi krytycznie do tezy Leightona, domaga się jednak bardziej precyzyjnej definicji ultradźwięków. Urządzenia wykorzystujące ultradźwięki powinny pracować na częstotliwościach znacznie wyższych niż 20 kiloherców. Dzięki temu nie będą one słyszalne ani przez dorosłych, ani przez dzieci.

Jak dotąd Timothy Leighton nie zdołał udowodnić, że fale ultradźwiękowe są rzeczywiście przyczyną bólów głowy, mdłości i innych objawów. Dlatego naukowiec zamierza teraz zebrać więcej danych za pomocą mediów społecznościowych. Dzięki bezpłatnej aplikacji każdy może za pomocą smartfona mierzyć fale ultradźwiękowe w powietrzu. Wyniki są gromadzone na Instagramie pod hashtagiem #UltrasoundInAir wraz z informacją o czasie i miejscu pomiaru.