İster trende, ister kafede, ister dışarıda sokakta olsun – yüksek sesler ve gürültü her yerde karşımıza çıkıyor. Sürekli maruz kalınan gürültü strese neden olur ve işitme yeteneğimizi ve ruh sağlığımızı olumsuz etkiler. Gürültüden kendinizi nasıl koruyabilir ve böylece yaşam kalitenizi nasıl artırabilirsiniz?

Sürekli seslerle çevriliyiz – arabaların sesleri, bilgisayar klavyesi tuşlarının tıklamaları, kuş cıvıltıları veya telefonla konuşan insanlar. Bu gündelik seslerin çoğunu sorunsuzca görmezden gelebiliriz. Öte yandan, diğer yüksek sesler sinir bozucudur: çok gürültülüdürler.

29 Nisan’daki “Uluslararası Gürültü Karşıtı Gün”de, Alman Akustik Derneği (DEGA), Federal Çevre Dairesi ile birlikte gürültü kirliliğine ve bunun kulaklarımız üzerindeki etkilerine dikkat çekiyor. Aynı zamanda, gürültüden korunma önlemleri ve dolayısıyla kendimizi ve kulaklarımızı gürültüye karşı daha iyi koruyabileceğimiz yollar da tanıtılmaktadır.

Yüksek sesleri nasıl algıladığımız, o günkü durumumuza ve ruh halimize, alışık olduğumuz ya da alışık olmadığımız bir ortama ya da kulaklarımızın hassasiyetine de bağlıdır. Aynı desibel değerine sahip olsa bile, bir ses kulağa rahatsız edici gelirken diğeri gelmeyebilir. Ses, ancak rahatsızlık verdiğinde gürültüye dönüşür. Bu konuda genellikle şunu söyleyebiliriz: Bir ses ne kadar yüksekse, o kadar çok kişi onu gürültü olarak algılar.

Sürekli gürültü, refahımızı olumsuz etkileyebilir, bizi hasta edebilir veya performansımızı düşürebilir. Gürültü bu kadar zararlı boyutlara ulaştığında, buna gürültü kirliliği denir. Gürültünün kaynağı çok çeşitli olabilir: Pompalar veya üfleyiciler gibi makinelerden gelen sürekli gürültü, çığlık gibi çalan bir alarm saati veya geçen bir trenin yol açtığı ani gürültü, ya da bir kapının çarpması veya bir silah sesi gibi çok kısa süreli sesler. Federal Çevre Dairesi’ne göre, karayolu trafiği kulaklarımız için en sık görülen gürültü kaynağıdır.

Gürültüyü tamamen önlemek neredeyse imkansızdır, çünkü sürekli olarak inşaatlar yapılır, araçlar sürülür, kutlamalar düzenlenir veya uçaklar uçar. Peki gürültüye karşı ne yapılabilir? Kentsel gelişimciler ile ulaşım ve altyapı planlamacıları, kentsel gürültü kirliliğini azaltmak için çalışmaktadır. Örneğin, gürültüsüz asfalt, sessiz lastiklere veya ray sistemlerine sahip ulaşım araçları, gürültü bariyerleri, daha fazla toplu taşıma, daha fazla yaya bölgesi ve ağaçlar ile yeşil alanların bulunduğu dinlenme alanları bu konuda yardımcı olmaktadır. Ayrıca binalar, gürültüyü azaltmak ve yazın serinletmek amacıyla giderek daha fazla yeşillendirilmektedir. İster işte ister boş zaman etkinliklerinde olsun, herkes gürültüden korunabilir. Bazı işlerde işveren gürültü koruması sağlamalıdır ve işitme koruyucusu takılması zorunludur. Bu zorunlu olmasa bile, işitme duyunuzu mutlaka korumalısınız. Ara sıra kullanım için genellikle daha basit standart çözümler yeterlidir. Bu çözümler, örneğin ev işleriyle uğraşanlar, su sporları meraklıları, müzisyenler veya kesintisiz bir gece uykusu için oldukça kullanışlıdır. Motosiklet sürme, avcılık vb. gibi hobiler için ise işitme uzmanlarında özel işitme koruyucuları mevcuttur.

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) verilerine göre, dünya çapında bir milyardan fazla genç, özellikle boş zamanlarında, güvenli olmayan işitme alışkanlıkları nedeniyle işitme kaybı riskiyle karşı karşıyadır. Buna karşı önlem almak amacıyla, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Federal İşitme Sistemleri Endüstrisi Birliği (BVHI), 3 Mart Dünya İşitme Günü'nde etkinliklerde ve eğlence tesislerinde asgari akustik standartların uygulanmasını savunuyor. Amaç, hem gençler hem de siyasi karar vericiler, sağlık uzmanları ve etkinlik düzenleyiciler arasında güvenli işitme ortamlarına ilişkin farkındalığı artırmaktır.

Bu amaçla WHO, bir dizi kanıta dayalı öneri geliştirmiştir:

1. Seyircilerin sağlığına zarar vermemesi için 100 dB eşdeğer sürekli ses seviyesi/LAeq 15 dk. üst sınırı. (LAeq 15 dk., 15 dakikalık süre boyunca ölçülen ortalama ses seviyesini ifade eder).
2. Kalibre edilmiş ölçüm cihazları ile ses seviyelerinin canlı olarak izlenmesi ve kaydedilmesi.
3. Hoş bir ses kalitesi ve güvenli bir ses seviyesi için ses sisteminin akustiğinin optimize edilmesi.
4. Doğru kullanım talimatı da dahil olmak üzere işitme koruyucularının sağlanması.
5. İşitme hasarı riskini azaltmak amacıyla dinlenme alanlarının oluşturulması.
6. Eğlence tesislerinde bu konuya ilişkin farkındalığı artırmak ve tüm pratik önlemler hakkında bilgi vermek amacıyla bilgilendirme materyalleri ve eğitimler.

Kişisel müzik keyfi için, örneğin kulaklık kullanarak, WHO, cihazın ses seviyesini maksimum ses seviyesinin yüzde 60’ından fazla olmayacak şekilde ayarlamayı önermektedir.

“Yaşlılıkla ilgili işitme kaybının yanı sıra, boş zamanlarda ve iş yerinde maruz kalınan gürültü, işitme kaybının ikinci en yaygın nedenidir,” diyor BVHI Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Stefan Zimmer. “Güvenli dinleme standartları, gençlerin işitme yeteneğini korumaya ve bireysel yaşam kalitesini sürdürmeye katkıda bulunabilir.”

“Etkinlik Sektörü Çıkar Topluluğu (IGVW), güvenli işitme standardını, sürdürülebilir ve güvenli bir ses kültürüne doğru atılan önemli bir adım olarak görüyor. IGVW Expert Sound’dan Jörn Nettingsmeier, “Farklı ülkelerden kanıtlanmış en iyi uygulamaların burada bir araya getirilmesinden ve sadece kısıtlamaların değil, somut çözümlerin de dahil edilmesinden memnuniyet duyuyoruz,” diyor.

Günlük özel yaşamda gürültüye karşı bu küçük önlemler yardımcı olur:

• Rahatlama egzersizleri veya parkta yürüyüş yapmak kulakları ve zihni sakinleştirir.
• Evdeki gürültü kaynakları, örneğin uğultu yapan havalandırma sistemleri gibi, tespit edilip giderilmelidir. Böylece günlük gürültü kirliliği azaltılabilir.
• Çoğu zaman kulak tıkacı veya gürültü azaltıcı kulaklıklar gibi işitme koruyucuları yardımcı olur.
• Kişiye özel ve uygun işitme koruyucuları, işitme uzmanından temin edilebilir. Kulağın şekline göre, işitme uzmanı tam olarak uyan bir işitme koruyucusu da hazırlayabilir.
• Önemli olan: Çocukları gürültü kaynaklarına karşı uyarmak ve işitme korumasının önemine ilişkin farkındalıklarını artırmaktır.
• Çocuklar ve yetişkinler için geçerli olan kural şudur: Gürültülü hobilerde uygun kulaklık veya kulak koruyucusu takmak. Bu, işitme kaybına ve kulak çınlamasına karşı koruma sağlar.
• Gürültülü bir ortama maruz kaldığınızda, örneğin bir kulübe gittiğinizde veya bir konserdeyken, ara sıra daha sessiz bir ortamda 20-30 dakikalık molalar verin (aynı gürültü seviyesine kesintisiz olarak maruz kalmayın).

Kulaklarımız gürültüye karşı neredeyse savunmasızdır. Gürültünün sonuçları arasında işitme kaybı, kulak çınlaması, uzun süreli stres ve bunlardan kaynaklanan fiziksel ve psikolojik sorunlar yer alabilir. Gürültünün tehlikeli yanı şudur: Çoğu zaman işitme duyusuna yavaşça ve fark edilmeden zarar verir. Çünkü iç kulağımızdaki “kıl hücreleri” ses dalgalarını elektrik sinyallerine dönüştürür ve bu sinyaller sinir sistemi aracılığıyla beynimize iletilir. İşitme duyusu sık sık gürültüye veya çok yüksek seslere maruz kalırsa, hassas saç hücreleri güçlü ses dalgaları tarafından zarar görür ve bazı durumlarda hatta yok olabilir. Bu durum kısmen kalıcı hasarlara yol açar: Tahrip olan saç hücreleri yeniden çıkmaz – gürültüye bağlı işitme kaybı tedavi edilemez ve ancak bir işitme cihazı, genellikle bir işitme implantı ile telafi edilebilir.

Gürültüye maruz kaldıktan veya çok yüksek sesli müzik dinledikten sonra kulakta alışılmadık sesler duyan kişiler, bir KBB uzmanına başvurmalıdır. Ancak işitme kayıpları fark edilmeden de ortaya çıkabilir. Sık sık gürültüye maruz kalıyorsanız, bir işitme uzmanında veya bir KBB doktorunda düzenli olarak işitme testi yaptırarak işitme durumunuzu kontrol ettirmelisiniz.