Çoğu insan, işitmeduyusuyla ne infrason ne de ultrason algılayabilir. Şimdiye kadar bu duyulmayan ses dalgalarının zararsız olduğu varsayılıyordu. İngiltere’deki Southampton Üniversitesi’nden bilim insanı Timothy Leighton ise bu görüşe şüpheyle yaklaşıyor.

Sesler titreşimlerden kaynaklanır ve ses dalgaları olarak yayılır. Sesin şiddeti – yani ses basıncı – ölçülebilir. Görüntülenen ölçüm değeri, desibel cinsinden ifade edilen ses basıncı seviyesidir. Basınç dalgalanmaları meydana gelirse, bunlar kulak tarafından algılanır. Saniye başına titreşim sayısı – frekans – “ses yüksekliğini” belirler. Frekans ne kadar yüksekse, ses o kadar tiz olur. İnsanlar, 16 ile 19.000 hertz arasındaki frekans aralığında bulunan sesleri duyabilir. En iyi şekilde 2.000 ile 5.000 hertz arasındaki sesleri algılayabilirler. Konuşmalar da bu ses yükseklikleri aralığında gerçekleşir.

Doğumda işitme yetisi sağlıklı olan çocuklar, 30.000 hertz'e kadar sesleri bile duyabilir. Ancak bu yetenek yaşam boyu azalır, çünkü kulaktaki tüy hücreleri günlük yaşamdaki gürültü kirliliği nedeniyle tahrip olur. Oysa ses dalgalarını beyinde ses olarak algılanan sinyallere dönüştüren tam da bu tüy hücreleridir.

Ultrasonik sesler 19.000 Hertz'in üzerindeki frekanslarda yer alırken, infrasonik sesler 16 Hertz'in altındaki değerlerde bulunur. Çoğu insan, seslerin çok düşük veya çok yüksek olması nedeniyle infrases veya ultrases seslerini duyamaz. Sadece çok az sayıda yetişkin, 20.000 hertzlik frekansları duyabilir. Ancak bu sesler, o zaman bile sadece cızırtılar olarak algılanır.

Günümüzün günlük hayatı artık ultrason olmadan işleyemez. Sayısız cihaz bu dalgaları sinyal olarak kullanır. Tren istasyonlarında hoparlörler sürekli olarak ultrason dalgaları yayarken, ultrason sensörleri kapıların otomatik olarak açılmasından sorumludur. Bazı insanlar görünüşe göre ultrasonik sesleri duyabiliyor ve hissedebiliyor. Bu seslere genellikle baş dönmesi, mide bulantısı, kulak çınlamasıveya baş ağrısı ile tepki veriyorlar.

Profesör Leighton, on yıllardır ultrasonik dalgalar üzerine araştırmalar yürütüyor ve bu alandaki en önemli uzmanlardan biri. En son yayınında, hava yoluyla yayılan ultrasonun sağlığa zararlı olabileceği konusunda uyarıda bulunuyor. Tezini kanıtlamak için kamusal alanlarda ultrason dalgalarını ölçmeye başladı. Ekibiyle birlikte tren istasyonlarında, okullarda, spor stadyumlarında, yüzme havuzlarında, müzelerde, kütüphanelerde ve araçların içinde ultrasonik dalgaların bulunup bulunmadığını ve yoğunluklarının ne kadar olduğunu araştırdı.

Bu yerlerin her birinde ultrason dalgalarının varlığı tespit edildi. En güçlü dalgalar hoparlör sistemlerinden yayılıyordu. Leighton’ın ekibinden bazı gönüllüler, bu cihazların yakınında baş ağrısı ve baş dönmesi şikayetinde bulundu. Bu ölçümlerin ardından uzman, dünya çapında geçerli olan ve tamamı 60’lar ve 70’lerden kalma ancak hiçbir zaman güncellenmemiş ultrasonik dalga yönergelerini inceledi.

Leighton, bugüne kadar belirlenen sınır değerlerin çok düşük tutulduğunu ve bu dalgaların hassas kişilerin sağlığını kesinlikle olumsuz etkileyebileceğini düşünüyor. Yine de birçok doktor bunu sorguluyor. Duyulmayan sesler kulak tüylerine temas etmediğinden, bu sesler tarafından tüylerin tahrip edilmesi de mümkün değildir. İsviçreli kulak-burun-boğaz uzmanı Andreas Schapowal da Leighton’ın tezine eleştirel yaklaşsa da, ultrason için daha kesin bir tanım yapılmasını talep ediyor. Ultrasonla çalışan cihazlar, 20 kilohertzden belirgin şekilde daha yüksek frekanslar kullanmalıdır. Böylelikle yetişkinler ve çocuklar tarafından duyulamazlar.

Timothy Leighton, şu ana kadar ultrasonun baş ağrısı, mide bulantısı ve diğer semptomların gerçek nedeni olduğunu kanıtlayamadı. Bu nedenle araştırmacı, şimdi sosyal ağların yardımıyla daha fazla veri toplamak istiyor. Ücretsiz bir uygulama sayesinde herkes akıllı telefonuyla havadaki ultrason dalgalarını ölçebilir. Sonuçlar, zaman ve yer bilgisi ile birlikte #UltrasoundInAir etiketiyle Instagram’da toplanıyor.