Jednocześnie widać, jak bardzo słuch cierpi dziś z powodu ciągłego nadmiaru bodźców. Ciągły hałas, głośna muzyka czy media cyfrowe utrudniają skupione słuchanie i praktycznie nie pozwalają na przerwy. Największe obciążenie związane z utratą słuchu spowodowaną hałasem nadal występuje w środowisku zawodowym, ale coraz większe znaczenie mają również czas wolny, mieszkanie i aktywność społeczna. Badania szacują, że około 15 procent młodzieży jest narażonych na tak intensywne hałasy w czasie wolnym – na przykład podczas koncertów, wydarzeń sportowych lub w wyniku korzystania z osobistych urządzeń audio – że prowadzi to do ogromnego wzrostu liczby przypadków uszkodzeń słuchu. [1]

To więc dobre powody, by choć raz całkowicie oddać się ciszy.

Co oznacza uważne słuchanie?

W naszym hałaśliwym świecie uważność poprzez słuchanie wydaje się na pierwszy rzut oka sprzecznością. Ciągły ruch uliczny, muzyka czy zgiełk głosów coraz szybciej stają się ogromnym obciążeniem i wywołują stres. Jednak nie każde słuchanie jest takie samo. Istnieje różnica między tym, czy dźwięki są odbierane jedynie mimochodem, czy też poświęca się im świadomą uwagę.

Uważne słuchanie oznacza akceptowanie własnych wrażeń w chwili obecnej takimi, jakie są. Pozwolenie dźwiękom na istnienie bez rozpraszania uwagi oraz odczuwanie, jak oddziałują one na ciało i umysł.

Pomocne są w tym krótkie pytania przewodnie, które pozwalają pogłębić proces wsłuchiwania się:

  • Jakie dźwięki słyszę teraz w pobliżu, a jakie w oddali?
  • Który z nich jest najsilniejszy, a który najcichszy?
  • Jak się czuję, gdy słucham? Czy odczuwam spokój, radość, a może niepokój?
  • Czy są jakieś dźwięki, które są dla mnie szczególnie przyjemne, takie jak śpiew ptaków, brzęczenie owadów lub oddech znanego mi zwierzęcia?

Ćwiczenie uważności „Słuchanie”

Poniższe ćwiczenie można z łatwością włączyć do spaceru i wzmacnia ono świadome postrzeganie chwili obecnej.

Podczas spaceru zatrzymaj się na chwilę, świadomie weź głęboki wdech i wydech, a następnie zamknij oczy. Skup swoją uwagę na dźwiękach wokół ciebie. Spróbuj w ciągu minuty rozpoznać od pięciu do dziesięciu różnych dźwięków i zapamiętać je w myślach.

Następnie powtórz ćwiczenie z otwartymi oczami. Zwróć uwagę, czy zmieni się twoje postrzeganie. Po kilku krokach możesz ponownie podjąć ćwiczenie i w ten sposób sprawić, że spacer znów stanie się intensywnym doświadczeniem słuchowym.

Jak spokojne otoczenie naprawdę na nas wpływa

Otoczenie ma decydujący wpływ na sposób, w jaki mózg przetwarza bodźce. Dźwięki i bodźce wzrokowe nieustannie nas zalewają i wymagają naszej uwagi. W głośnym lub pełnym zgiełku otoczeniu mózg musi nieustannie filtrować, wybierać i oceniać, co jest ważne, a co nie. Długotrwałe obciążenie prowadzi do zmęczenia umysłowego, wywołuje stres i sprawia, że tracimy zdolność do długotrwałego zapamiętywania informacji.

W spokojnym otoczeniu poziom tych bodźców znacznie się zmniejsza. Mózg może w większym stopniu skupić się na poszczególnych wrażeniach, nie będąc nieustannie rozpraszanym ani przeciążanym. Dzięki temu poprawia się jakość przetwarzania informacji. Rozmowy są lepiej rozumiane, treści zapamiętane, a kreatywne myśli łatwiej się pojawiają. Cisza działa jak bezpieczna przestrzeń, w której może rozwinąć się wewnętrzna jasność umysłu i równowaga.

Zalety spokojnego otoczenia:

  • Język i informacje są łatwiej przyswajane i przetwarzane.
  • Poziom stresu spada, ponieważ mózg nie musi nieustannie odpierać bodźców ani ich ignorować.
  • Uwagę można skupić na konkretnym zadaniu lub rozmowie.
  • Treści zapadają w pamięć na dłużej, jeśli nie są zagłuszane przez hałas.
  • Cisza stwarza przestrzeń dla nowych myśli i pomysłów.
  • Ciche otoczenie działa uspokajająco i sprzyja dobremu samopoczuciu psychicznemu.
  • Ucho i układ nerwowy mogą zregenerować się po nadmiarze bodźców.

Jak stworzyć środowisko sprzyjające słyszeniu?

  1. Poprawa
    akustyki pomieszczeń    Twarde powierzchnie, takie jak szkło, beton czy płytki, wzmacniają pogłos i utrudniają zrozumienie mowy. Z kolei dywany, zasłony, meble tapicerowane lub panele akustyczne tłumią dźwięk i ograniczają uciążliwe echa. Szczególnie w dużych pomieszczeniach, takich jak biura czy kuchnie połączone z salonem, warto celowo stosować materiały pochłaniające dźwięk.
  2. Minimalizowanie
    hałasów zakłócających
    Urządzenia techniczne, takie jak lodówki, wentylatory czy klimatyzatory, generują ciągły hałas, który męczy słuch. Jeśli to możliwe, urządzenia te powinny być ciche lub umieszczone w miejscach, gdzie hałas jest mniej odczuwalny. Również otwarte okna od strony ulicy mogą być uciążliwe. Lepiej jest regularnie krótko wietrzyć pomieszczenie, zamiast na stałe wpuszczać do środka hałas uliczny.
  3. Optymalizacja
    oświetlenia i warunków widoczności
    Dobre, nieoślepiające oświetlenie ułatwia czytanie z ruchu warg oraz dostrzeganie mimiki i gestów. Rozmówcy powinni siedzieć naprzeciwko siebie, aby utrzymać kontakt wzrokowy. Szczególnie podczas spotkań grupowych pomocne są okrągłe stoły lub jasny układ miejsc, dzięki czemu wszyscy uczestnicy są widoczni.

Ucho pracuje przez całą dobę. Muzyka ze słuchawek, sygnały powiadomień ze smartfona, odgłosy w tle w biurze czy ciągły hałas w mieście – wszystko to sprawia, że nasz słuch prawie nie ma prawdziwych chwil odpoczynku. W przeciwieństwie do oczu, które mogą się na chwilę zrelaksować poprzez zamknięcie powiek, uszy pozostają stale otwarte. Właśnie w tym przypadku można wykorzystać zasadę cyfrowego detoksu.

„Digital Detox” oznacza ogólnie rzecz biorąc świadome zrezygnowanie z mediów cyfrowych, takich jak smartfony, komputery czy sieci społecznościowe. Świadomy „Digital Detox” dla uszu polega na regularnym wyłączaniu źródeł dźwięku i skupianiu się na ciszy lub naturalnych odgłosach.

Już krótkie okresy bez słuchawek lub sygnałów dźwiękowych odciążają aparat słuchowy i dają układowi nerwowemu szansę na odpoczynek. W takich chwilach pojawia się uczucie spokoju i jasności umysłu, którego często brakuje w codziennym życiu.

Regularny „detoks cyfrowy” dla uszu nie oznacza zatem rezygnacji, lecz zysk w postaci spokoju, jasności umysłu i lepszej jakości życia.

Krótkie i proste wskazówki dotyczące wdrożenia:

  • Wycisz powiadomienia: wyłącz dźwięki powiadomień na kilka godzin.
  • Zaplanuj czas bez słuchawek; świadomie spędzaj 30 minut dziennie bez słuchawek.
  • Odłóż telefon poza zasięg wzroku: nawet w trybie cichym powoduje on podświadome napięcie.
  • Korzystaj z naturalnych dźwięków: otwórz okno i świadomie wsłuchaj się w śpiew ptaków lub szum wiatru.
  • Ograniczaj wielozadaniowość: nie włączaj jednocześnie muzyki, telewizji i telefonu komórkowego.

Podsumowanie

Świadome słuchanie oznacza dostrzeganie dźwięków oraz poświęcanie im uwagi i nadawanie im znaczenia. Kto nauczy się celowo skupiać uwagę na dźwiękach, ćwiczy w ten sposób umiejętność odróżniania tego, co ważne, od tego, co nieistotne. Okazuje się też, że uważność słuchowa nie tylko poprawia samopoczucie, ale także zwiększa elastyczność umysłową i jakość komunikacji międzyludzkiej.

Jeśli zauważysz, że nie jesteś już w stanie tak dobrze śledzić rozmów, dźwięków lub muzyki, skorzystaj z naszej bezpłatnej usługi wyszukiwania: znajdziesz tam lekarza laryngologa lub protetyka słuchu w swojej okolicy.

[1] https://journals.lww.com/ear-hearing/abstract/2014/09000/the_leisure_noise_dilemma__hearing_loss_or.1.aspx