Czy znają Państwo ten efekt? Znajdują się Państwo na imprezie, na której jest wiele osób. Wiele różnych głosów zlewa się w tło dźwiękowe, z którego nie da się wyodrębnić żadnego pojedynczego głosu. Nagle jednak słyszą Państwo swoje imię. Od tego momentu tło dźwiękowe cichnie. Słyszą Państwo już tylko rozmówcę, który przyciągnął Państwa uwagę, wymawiając Państwa imię.

Tę zdolność, a raczej to zjawisko akustyczne, nazywa się słuchem selektywnym lub efektem koktajlowym. Efekt koktajlowy występuje, gdy spośród wielu różnych źródeł dźwięku chcemy skupić się na konkretnym rozmówcy.

Chodzi tu o zjawisko selektywnego słyszenia, w ramach którego nawet w sytuacji, gdy wokół panuje duży zgiełk głosów i rozmów – na przykład podczas przyjęcia koktajlowego – można śledzić poszczególne rozmowy, nieświadomie wyciszając pozostałe dźwięki.

Dzięki naszemu mózgowi jesteśmy zasadniczo w stanie odróżniać od siebie dźwięki, które są dla nas nieistotne, od tych ważnych. W tym celu są one nieświadomie filtrowane przez nasz słuch i oceniane pod kątem emocjonalnym. Dzięki temu możemy na przykład śledzić przebieg rozmowy, podczas gdy wokół nas toczy się wiele innych rozmów i słychać brzęk kieliszków.

Jednak nie każdy człowiek jest w stanie słyszeć selektywnie bez ograniczeń. Zwłaszcza wraz z wiekiem wiele osób ma z tym trudności. Wraz z wiekiem bowiem zdolność selektywnego słyszenia słabnie. Tempo tego procesu różni się w zależności od osoby. Tak więc już osoby w wieku od 50 lat mogą mieć trudności z filtrowaniem dźwięków, podczas gdy niektórzy 75-latkowie nadal radzą sobie z tym dobrze.

Jednak również osoby z ubytkiem słuchu często mają problemy z wyciszeniem szumu tła podczas rozmowy. Do selektywnego słyszenia niezbędny jest bowiem w pełni sprawny słuch, i to w obu uszach. Efekt „koktajlowy” jest bowiem efektem binauralnym, występującym wyłącznie przy słyszeniu obuusznym. Osoby, które mają tylko jedno sprawne ucho lub są uzależnione od aparatów słuchowych, są zatem znacznie bardziej narażone na zakłócenia dźwiękowe niż osoby, które słyszą równie dobrze obydwoma uszami.

Istnieje jednak możliwość przywrócenia słyszenia selektywnego w pewnym stopniu. Udaje się to dzięki dwóm cyfrowym aparatom słuchowym, które komunikują się ze sobą bezprzewodowo. W wyniku interakcji między lewym a prawym uchem wzmacniane są określone dźwięki istotne dla rozumienia mowy, natomiast zakłócające dźwięki tła są celowo filtrowane i tłumione. Dzięki temu użytkownik ponownie jest w stanie słyszeć przestrzennie i selektywnie. Potwierdzają to również badania kliniczne.

Ponadto istnieją również osoby, które – niezależnie od wymienionych już ograniczeń – nie są w stanie filtrować bodźców sensorycznych. Osoby te cierpią na hiperakuzję, szczególną formę nadwrażliwości na hałas. Wynika ona z zaburzeń w ocenie i przetwarzaniu odbieranych dźwięków.

W odróżnieniu od normalnego przypadku mózg nie wycisza w tym przypadku hałasów zakłócających, lecz dodatkowo skupia na nich uwagę. Prowadzi to do tego, że są one odbierane jako zdecydowanie zbyt głośne. Oprócz zmniejszonej zdolności do tolerowania dźwięków hiperakuzja wywołuje lęki i agresję, które w dłuższej perspektywie powodują, że osoby dotknięte tą dolegliwością znacznie ograniczają swoje kontakty społeczne.

Jeśli rozpoznajesz się w tym opisie, powinieneś zgłosić się do lekarza laryngologa w celu ustalenia przyczyn nadwrażliwości na dźwięki i wynikającego z niej stresu słuchowego. Przyczyny te mogą być różnorodne i wskazywać na inne problemy. Przyczynami mogą być między innymi uraz akustyczny, nagła utrata słuchu, szumy uszne lub mizofonia. Pierwszym krokiem w kierunku postawienia diagnozy jest kompleksowe badanie słuchu.

Mizofonia to kolejne zaburzenie selektywnego postrzegania. Charakteryzuje się ono błędną oceną emocjonalną. Oznacza to, że dźwięki nie są odbierane jako zbyt głośne, jak w przypadku hiperakuzji, ale bez powodu wiążą się z negatywnymi odczuciami i wywołują na przykład złe samopoczucie oraz niechęć. Zazwyczaj są to objawy, które pojawiają się w reakcji na określony dźwięk o konkretnym wzorcu i konkretnym znaczeniu. Fizyczne cechy tego dźwięku nie odgrywają przy tym żadnej roli.

Ogólnie można powiedzieć, że ograniczenie lub zaburzenie słyszenia selektywnego stanowi dla organizmu spore obciążenie, zarówno emocjonalne, jak i związane ze słyszeniem. Jednak w większości przypadków istnieje możliwość złagodzenia tych ograniczeń i przywrócenia selektywnego słyszenia, na przykład dzięki odpowiednim aparatom słuchowym, ćwiczeniom lub terapiom. Podobnie jak w przypadku wszystkich zaburzeń słuchu, również i tutaj obowiązuje zasada: im wcześniej zgłosisz się do laryngologa, tym lepiej. Jeśli więc mają Państwo problemy z nadążaniem za rozmową w hałaśliwym otoczeniu lub odczuwają Państwo, że taka rozmowa jest dla Państwa męcząca, proszę udać się do laryngologa lub protetyka słuchu i dowiedzieć się, w jaki sposób mogą Państwo odzyskać słyszenie selektywne, a tym samym cenną część jakości życia.

Na naszej stronie mogą Państwo sprawdzić swój słuch w różnych warunkach akustycznych, wykonując test słuchu online.

Nie każdy dźwięk w tle musi być wyciszony. Czasami nawet cisza może być czynnikiem zakłócającym. W tym artykule dowiesz się, w jaki sposób niektóre dźwięki pomagają nam się zrelaksować.