Młodzież bada
Co jest potrzebne, aby umieć trafnie nazwać dźwięki bez punktu odniesienia – i czy można się tego nauczyć? Tą kwestią zajęli się młodzi naukowcy Leontin Schmidt, Carlos Toshiro Beato del Rosal i Noah Wieder w ramach fascynującego projektu zgłoszonego do konkursu „Jugend forscht” w 2025 roku. Za tę pracę otrzymali nagrodę specjalną Federalnego Stowarzyszenia Przemysłu Aparatów Słuchowych.
Leontin Schmidt (17 lat), Carlos Toshiro Beato del Rosal (16 lat) i Noah Wieder (17 lat) uczęszczają do Steinmühle w Marburgu, liceum z obowiązkową nauką całodzienną. Wspólnie opracowali projekt „Śladami słuchu absolutnego” w ramach konkursu „Jugend forscht”: w ramach tego projektu trzej badacze zajęli się zjawiskiem słuchu absolutnego. Chcieli dowiedzieć się, czy każdy człowiek może nabyć tę umiejętność oraz jakie czynniki wpływają na proces uczenia się. Rozmawialiśmy z nimi o ich motywacji i sposobie działania.
W swoim projekcie zajmowaliście się słuchem absolutnym. Jak wpadliście na ten pomysł?
„Pomysł zrodził się z naszej fascynacji słuchem absolutnym oraz aktualnym stanem wiedzy naukowej na ten temat. Co zaskakujące, w tej dziedzinie dotychczasowe badania są wciąż bardzo nieliczne. Dodatkową motywacją był fakt, że Toshi, członek naszej grupy, sam posiada słuch absolutny.
To wzbudziło naszą ciekawość: w jaki sposób powstaje słuch absolutny i czy można się go być może nawet nauczyć. Nasze zainteresowanie wzbudziła również rzadkość tego zjawiska oraz wskazówki dotyczące potencjalnych czynników wpływających na jego występowanie, takich jak wczesna edukacja muzyczna czy nauka języków tonalnych.”
Czym jest słuch absolutny?
Słuch absolutny to rzadka zdolność polegająca na dokładnym rozpoznawaniu i nazywaniu dźwięków bez punktu odniesienia. Szacuje się, że w Europie tylko około jeden na 10 000 dorosłych posiada ten tak zwany pasywny słuch absolutny. Jeszcze bardziej niezwykły jest słuch absolutny aktywny – osoby z tą cechą potrafią na przykład śpiewać melodie bezpośrednio z partytury, bez pomocy instrumentu. Więcej na ten temat dowiesz się z naszego artykułu„Słuch absolutny”.
Co was osobiście zafascynowało w tym temacie? Czy któryś z was sam gra na jakimś instrumencie, czy też macie doświadczenie muzyczne?
„Zafascynowało nas to, że słuch absolutny jest zdolnością, którą posiada bardzo niewielu ludzi, oraz że leży on na styku genetyki, neurobiologii i czynników środowiskowych. Szczególnie intrygujące wydawało nam się pytanie, czy i w jaki sposób można rozwijać tę zdolność, a nawet celowo się jej nauczyć. Słuch absolutny jest bowiem często postrzegany jako wrodzony dar. Jednak w rzeczywistości nie wiadomo, jak duża jest rola czynnika genetycznego, ani nawet czy w ogóle odgrywa on jakąkolwiek rolę.”
Istnieją nawet przesłanki wskazujące, że rozwój tej umiejętności jest silnie powiązany z wczesną edukacją muzyczną. Wszyscy posiadamy pewną podstawową wiedzę muzyczną dzięki grze na różnych instrumentach; zwłaszcza Toshi gra na fortepianie już od siódmego roku życia.
Jak przebiegały wasze testy i eksperymenty?
„Przeprowadziliśmy badanie z udziałem łącznie prawie 90 osób, w tym kolegów ze szkoły, nauczycieli, przyjaciół i członków rodziny. Opracowaliśmy różne testy w celu zbadania słuchu względnego i bezwzględnego. W tym celu wykorzystaliśmy własnoręcznie przygotowane nagrania dźwiękowe i muzyczne, które zostały wygenerowane za pomocą syntezatora i/lub oprogramowania muzycznego.
Uczestnicy musieli rozpoznać jeden dźwięk spośród innych i zapisać go, przy czym poziom trudności był dostosowywany na podstawie dotychczasowych wyników. Testy przeprowadzano w stałym rytmie przez kilka dni. Podczas analizy wyników zwróciliśmy szczególną uwagę na różne parametry, takie jak wiek i wcześniejsze doświadczenie muzyczne, które mogłyby potencjalnie wpływać na słuch absolutny.
Co było najbardziej ekscytujące lub zaskakujące z tego, co odkryliście podczas analizy danych?
„Wbrew naszym pierwotnym oczekiwaniom czynniki takie jak płeć oraz różnica między tonami a dźwiękami praktycznie nie miały żadnego znaczenia. Ponadto uczestnicy badania posiadający dobrą wiedzę muzyczną, którzy od dzieciństwa grają na instrumencie, osiągnęli znacznie lepsze wyniki. Najbardziej godne uwagi było jednak to, że nasi młodsi uczestnicy wykazywali znacznie większe postępy w nauce. To ponownie wskazuje, że wiek odgrywa decydującą rolę w rozwoju słuchu absolutnego.”
Jakie są najważniejsze wyniki waszego badania?
„Z naszego punktu widzenia można wyróżnić cztery kluczowe wnioski:
- Słuch absolutny występuje niezwykle rzadko i zależy przede wszystkim w dużym stopniu od wczesnej edukacji muzycznej.
- Prawdopodobieństwo rozwinięcia słuchu absolutnego jest największe w wieku przedpokwitaniowym.
- Wcześniejsza znajomość muzyki i ciągłe ćwiczenia sprzyjają rozwijaniu słuchu względnego oraz umiejętności rozpoznawania instrumentów.
- Zgodnie z naszymi wynikami nabycie słuchu absolutnego w wieku dorosłym jest bardzo trudne, a być może nawet niemożliwe.
Czy są już jacyś zainteresowani przedstawiciele przemysłu lub środowiska naukowego, którzy się z wami skontaktowali?
„Jak dotąd nie otrzymaliśmy żadnych bezpośrednich zapytań ze strony przemysłu ani środowiska naukowego. Nasz projekt został jednak zaprezentowany w ramach konkursu „Jugend forscht Hessen”. Mamy nadzieję, że nasze wyniki wzbudzą zainteresowanie naukowców lub pedagogów muzycznych i być może doprowadzą do dalszej współpracy”.
Zrealizowaliście z sukcesem wspaniały projekt „Śladami słuchu absolutnego”. Bardzo dziękuję za miłą rozmowę i życzę powodzenia w przyszłych przedsięwzięciach!
Od melodii, która nie chce wyjść z głowy, przez słyszenie kolorów, aż po szumy w głowie – ludzki słuch wywołuje fascynujące wrażenia zmysłowe, które nie zawsze mają charakter patologiczny. To, co wielu uważa za szumy uszne, często okazuje się nieszkodliwym, ale intrygującym zjawiskiem związanym z naszą percepcją słuchową. Więcej informacji znajdziesz w artykule „Zjawiska związane ze słuchem”.
